🔻بازار کردستان
مشتری دائمی ورق روغنی داریم، فروشندگان منصف کجا هستند؟
این شرح مختصر وضعیت تولید و صادرات آهنآلات و فولاد ایران است که عمدتا از دو جهت آسیب میبیند؛ بازار آشفته دلالی و قیمتگذاری دستوری.
یک تاجر ورق روغنی در اقلیم کردستان عراق، وضعیت موجود را ضد اخلاق تجارت ارزیابی میکند چرا که نه قیمتها واقعی هستند، و نه بازرگانان متعهد به قرارداد و قول و قرار خویش.
از سوی دیگر، سید رسول خلیفهسلطانی، دبیر انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران از سه محور اصلی بهعنوان عامل کاهش صادرات نام برده است: کمبود انرژی، سیاستهای ناپایدار ارزی و قیمتگذاریهای غیرواقعی در بازار داخل.
به گفته خلیفهسلطانی، محدودیت گاز و برق که از سال گذشته آغاز شده بود، امسال شدت بیشتری گرفته است و برخی واحدهای بزرگ فولادی را وادار کرده تا با ۴۰ تا ۵۰ درصد ظرفیت خود کار کنند. این کاهش تولید در شرایطی رخ میدهد که ایران یکی از بزرگترین تولیدکنندگان آهناسفنجی دنیا و از صادرکنندگان مهم فولاد در منطقه است، اما «مشکل انرژی» که خود عامل مهمی در رقابتپذیری است.
سیاستهای مخرب ارزی
خلیفه سلطانی در بخش دیگری از سخنان خود سیاستهای ارزی را عامل مهمی در تضعیف صادرات دانسته است. به باور او، بخشی از صادرکنندگان واقعی به دلیل الزامهای بازگشت ارز و نرخهای دستوری دچار زیان شدهاند و همین مسئله باعث شده از حضور در بازارهای صادراتی عقبنشینی کنند.
خلیفهسلطانی تأکید میکند: «صادرکننده باید بتواند ارز حاصل از فروش خود را با نرخ منطقی و قابلقبول بازگرداند. اگر صادرات زیانده شود، تولیدکننده انگیزهای برای حضور در بازار خارجی نخواهد داشت.» او معتقد است شرایط فعلی نهتنها به کاهش صادرات منجر شده بلکه در درازمدت میتواند سهم ایران در بازارهای سنتی مانند کشورهای همسایه و شمال آفریقا را کاهش دهد. سومین محور انتقادی دبیر انجمن فولاد، سیاستگذاری ناهماهنگ در بازار داخلی و بورس کالاست. به گفته او، فرمولهای جدید قیمتگذاری، مداخلات غیرکارشناسی و «قیمتسازی» در بورس کالا باعث شده قیمت داخلی فولاد از روند جهانی فاصله بگیرد. این اختلاف قیمت، بهویژه در دورهای که تقاضای جهانی رو به کاهش است، تولیدکننده ایرانی را در بازار خارجی کمرقابتتر میکند. خلیفهسلطانی هشدار داده: «وقتی قیمت داخلی بالاتر از قیمت صادراتی است، صادرکننده یا مجبور است با زیان بفروشد یا از بازار خارج شود. در هر دو حالت، کشور ضرر میکند.»
کشورهایی مانند چین، ترکیه و ایران سهم قابل توجهی در تامین نیازهای فولاد عراق دارند، از جمله در حوزه میلگرد و سایر مقاطع فولادی.
افزایش تقاضا در عراق
به دنبال توسعه پروژههای عمرانی در عراق، تقاضا برای محصولات فولادی بهویژه ورق روغنی و میلگرد طی سالهای اخیر به شکل چشمگیری افزایش یافته است. بررسیهای میدانی و اظهارنظر فعالان صنعت فولاد نشان میدهد که بازار عراق ــ از بغداد تا اقلیم کردستان ــ هنوز بهطور قابل توجهی به واردات فولاد وابسته است و تولید داخلی پاسخگوی نیاز رو به رشد کشور نیست.
۸ میلیون تن مصرف سالانه عراق
برآوردها حاکی از آن است که میزان مصرف سالانه فولاد در عراق از هشت میلیون تن فراتر رفته و بخش عمده این تقاضا در حوزههای ساختوساز شهری، راهسازی، پروژههای زیرساختی و مسکن متمرکز شده است. در این میان میلگرد مهمترین کالای مصرفی در پروژههای عمرانی بهشمار میرود؛ کالایی که بهرغم افزایش ظرفیتهای تولید، بخشی از نیاز بازار همچنان از طریق واردات تأمین میشود. منابع صنعتی در اقلیم کردستان میگویند نیاز روزانه منطقه به میلگرد حدود ۱۶۰۰ تن است و کارخانههای محلی تنها بخشی از این تقاضا را پوشش میدهند.
در حوزه ورق فولادی، بهویژه ورق روغنی، وضعیت واردات پررنگتر است. عراق در حال حاضر ظرفیت محدودی برای تولید ورق دارد و بازار این محصول بیشتر به تأمین خارجی وابسته است. کاربرد گسترده ورق روغنی ــ از صنایع فلزی سبک تا ساخت قطعات صنعتی و سازههای ساختمانی ــ موجب شده این کالا به یکی از اقلام پرتقاضا در مبادلات تجاری عراق با کشورهای همسایه تبدیل شود.
صادرات بدون رانت
با وجود افزایش تولید داخلی، سیاستهای دولت عراق برای حمایت از صنایع فولادی، از جمله وضع تعرفههای ۲۰ تا ۳۰ درصدی بر واردات میلگرد، فضای تجارت را تحت تأثیر قرار داده است. اقلیم کردستان نیز طی ماههای اخیر اقدام به بالا بردن تعرفه برخی محصولات فولادی کرده که به گفته فعالان بازار، رقابت تولیدکنندگان خارجی را دشوارتر کرده است. با این حال کارشناسان معتقدند که ظرفیت تولید داخلی هنوز برای پاسخ به تقاضای کل کشور کافی نیست ضمن اینکه بازار عراق همچنان فرصت مهمی برای تأمینکنندگان منطقهای بهشمار میرود، اگر سیاستهای دستوری مانع صادرکنندگان خرد و «نابرخوردار از رانت» در ایران نشود.
